Blog Archives

Nuuskierig

Ek is nuuskierig. Ek is soos ‘n klein kindjie deesdae. Ek bevraagteken alles: veral die goed wat ek selfs op skool geleer is. Maar hoekom is dit só?

Ek het die afgelope naweek besef hoe besonders die woord ‘nuuskierig’ is. Ironies dat die woord ‘nuus’ reeds in die woord voorkom. Ek het ‘n graad in joernalistiek, maar ek is nie geïnteresseerd in wat NOU gebeur nie. Ek wil weet wat TOE gebeur het. Ek vind mense en dinge van die verlede vreeslik interessant.

Ek het probeer uitvind waar die woord ‘nuuskierig’ vandaan kom. Ek onthou op universiteit moes ons vir Afrikaans sekere woorde se etimologie naslaan. Maar dit was meesal in boeke in daai groot biblioteek by Tuks. Die beste wat ek op die internet kon vind, is:

Die woord ‘Nuuskierig’ kom van die Nederlandse woord ‘Nieuwsgierig’. Dit dateer terug tot en met die jaar 1658. In ander tale: ‘nysgerrige’ in Deens en ‘nysgjerrig’ in Noors.

Nieuwsgierig of nieuwschierig is ‘n samestelling wat bestaan uit nieuws en gierig wat beteken jy is begerig om alles te weet. Die ‘schier’ kan beteken byna of nagenoeg. Blykbaar het daar ‘dissimilasie’ plaasgevind waar die ‘g’-klank in ‘n ‘k’ omgeslaan is.

Wisselvorme: nuusgierig, weetgierig

Idiome/spreekwoorde met “nuuskierig” in:

Ek brand van nuuskierigheid – word gesê as jy iets NOU wil/moet weet.

Jy is darem ‘n nuuskierige agie! –Dié Agie kom van die Nederlandse Aagje van Agatha van Griekse agathe, agathos,wat beteken ‘goed’. Hierdie naam is sedert 1654 reeds in Nederland bekend as opskrif van ‘n klugboek van Jan Soet met die titel De gaven van de milde St. Marten: kluchtig avontuurtje van’t nieuwsgierige Aegje van Enckhuysen. Volgens die verhaal gaan ‘n baie nuuskierige vrou met die naam Aegje na die Belgiese stad Antwerpen waar sy in die moeilikheid beland.Hoewel ons vandag nie meer hierdie verhaal ken nie, leef haar naam voort in nuuskierige agie: ‘n baie nuuskierige persoon wat oral neus insteek (http://www.taaloord.co.za/Idiome_A-Z-lys_Helena_Liebenberg.pdf).

Nuuskierig. Dit is my nuwe gunsteling woord!

 

Advertisements

Etimologie van woorde

Dit was my gunsteling onderwerp in Afrikaans op Universiteit.  Etimologie is die “Geskiedenis van ’n woord met aanduiding van sy oorsprong en ontwikkeling in vorm en betekenis; woordafleiding.” Interessant om te sien hoe die Afrikaanse taal onstaan het uit ander tale se woorde. Hier’s ’n paar woorde wat ek en ’n groepmaat moes navors:

Abba: ’n Kind op die rug dra. Afkomstig van die Hottentots/Khoi-taal.

Aikona: Nee, glad (hoegenaamd) nie. Bestaande uit “ai” = nee, en “kona” = hier, dus “dis nie hier nie”. Ai kona lapa = nie op hierdie plek nie, weg. Ai kona manje = nie op hierdie oomblik nie. Afkomstig van die Swarttaal: Nguni.

Boesman: lid van die volkstam, Boesmans. Afleiding van Nederland “boesman” wat kabouter beteken. Alternatiewe vorms: 1685 -1750 bos(ch)jesman/bossie(s)man; 1752 boesiesman/boes(e)mans en sedert 1783 boesmans. Uitspraak van Duitse koloniste en mettertyd Engels: bushman.

boikot: selfstandige naamwoord en werkwoord “uitsluit(ing) uit handel”. Afkomstig van die Engelse boycott, na die naam van die Ierse landheer, Kaptein, Boycott, wat in 1880 so behandel is.

booi: is ’n baas. Neerhalende aanspreekvorm van ’n swart of gekleurde man. Afkomstig of soortgelyk aan die Engelse vorm: boy.

domkrag: bepaalde hefboomwerktuig. Afkomstig van die Nederlandse vorm: “dommekracht” waarin dom ’n ou wisselvorm van doem/duim is; is die naam na afleiding van krag ontwikkeling deur die druk van ’n duim op ’n hefboom.

Dit is nie om dowe neute nie: Uitdrukking wat beteken: met ’n spesiale doel iets doen. ’n Dove noot in Nederlands is ’n leë neut, dus sonder inhoud.  ’n Mens doen dus nie iets vir ‘n waardelose voorwerp nie. Engelse vertaling: Not do something in vain; not do something for the mere fun of it.

Die kat uit die boom kyk: Uitdrukking wat beteken: ’n Afwagtende houding inneem, versigtig wees. Van die Nederlands: “de kat uit boom kijken“.  Eerste gebruik in 1709. Engelse vertaling: See which way the cat jumps.

kaboedel: kaboel, menigte spul; Nederlands: kaboel (Middelnederlands caboel; die vorm kaboedel onder die invloed van Amerikaanse-Engelse slang caboodle. Ook afkomstig van die vorm kabaal. “ka” = Nederlands-Afrikaans en “boel” =Engels caboodle.

katoen: selfstandige naamwoord onder meer Middelnederlandse cottoen, cautoen, catoen. Franse vorm: coton, sedert die 12de eeu. Arabiese vorm: kutun ook in Egipties en Indies. Hebreuse: kuttoneth, waaruit Griekse chiton ‘mantel’. Engels: cotton.

nooi: selfstandige naamwoord beteken: getroude vrou; meisie; beminde. Waarskynlik van herkoms dieselfde woord as nonna, nonnie, meisie. Van Maleisiese afkoms: njonja, nonah. Portugees: dona. Engelse vertaling: girl, miss, maiden.

suiker: selfstandige naamwoord. Middelnederlands: sûker, sucre, sugre. Frans: sucre. Italiaans: zucchero. Spaanse vorm: zucar. Arabies: sukkar. Die woord is ontleen van die Persiese vorm: säkär, sakkara, sárkará beteken korrelsuiker. Die Persiese woord is ontleen van die Griekse vorm: sácharon, sacharum, sacharine. Engels: sugar.

radar: selfstandige naamwoord wat beteken: Stelsel waarmee rigting en afstand van voorwerpe bepaal word. Uit Amerikaanse-Engelse vorm ontleen: radar (1941).

Bronne: Etimologiese Woordeboek van Afrikaans deur Boshoff.

Nederlands Etymologisch Woordenboek deur Jan de Vries

Afrikaanse Spreekwoorde en verwante vrome deur D.F. Malherbe