Etimologie van woorde

Dit was my gunsteling onderwerp in Afrikaans op Universiteit.  Etimologie is die “Geskiedenis van ’n woord met aanduiding van sy oorsprong en ontwikkeling in vorm en betekenis; woordafleiding.” Interessant om te sien hoe die Afrikaanse taal onstaan het uit ander tale se woorde. Hier’s ’n paar woorde wat ek en ’n groepmaat moes navors:

Abba: ’n Kind op die rug dra. Afkomstig van die Hottentots/Khoi-taal.

Aikona: Nee, glad (hoegenaamd) nie. Bestaande uit “ai” = nee, en “kona” = hier, dus “dis nie hier nie”. Ai kona lapa = nie op hierdie plek nie, weg. Ai kona manje = nie op hierdie oomblik nie. Afkomstig van die Swarttaal: Nguni.

Boesman: lid van die volkstam, Boesmans. Afleiding van Nederland “boesman” wat kabouter beteken. Alternatiewe vorms: 1685 -1750 bos(ch)jesman/bossie(s)man; 1752 boesiesman/boes(e)mans en sedert 1783 boesmans. Uitspraak van Duitse koloniste en mettertyd Engels: bushman.

boikot: selfstandige naamwoord en werkwoord “uitsluit(ing) uit handel”. Afkomstig van die Engelse boycott, na die naam van die Ierse landheer, Kaptein, Boycott, wat in 1880 so behandel is.

booi: is ’n baas. Neerhalende aanspreekvorm van ’n swart of gekleurde man. Afkomstig of soortgelyk aan die Engelse vorm: boy.

domkrag: bepaalde hefboomwerktuig. Afkomstig van die Nederlandse vorm: “dommekracht” waarin dom ’n ou wisselvorm van doem/duim is; is die naam na afleiding van krag ontwikkeling deur die druk van ’n duim op ’n hefboom.

Dit is nie om dowe neute nie: Uitdrukking wat beteken: met ’n spesiale doel iets doen. ’n Dove noot in Nederlands is ’n leë neut, dus sonder inhoud.  ’n Mens doen dus nie iets vir ‘n waardelose voorwerp nie. Engelse vertaling: Not do something in vain; not do something for the mere fun of it.

Die kat uit die boom kyk: Uitdrukking wat beteken: ’n Afwagtende houding inneem, versigtig wees. Van die Nederlands: “de kat uit boom kijken“.  Eerste gebruik in 1709. Engelse vertaling: See which way the cat jumps.

kaboedel: kaboel, menigte spul; Nederlands: kaboel (Middelnederlands caboel; die vorm kaboedel onder die invloed van Amerikaanse-Engelse slang caboodle. Ook afkomstig van die vorm kabaal. “ka” = Nederlands-Afrikaans en “boel” =Engels caboodle.

katoen: selfstandige naamwoord onder meer Middelnederlandse cottoen, cautoen, catoen. Franse vorm: coton, sedert die 12de eeu. Arabiese vorm: kutun ook in Egipties en Indies. Hebreuse: kuttoneth, waaruit Griekse chiton ‘mantel’. Engels: cotton.

nooi: selfstandige naamwoord beteken: getroude vrou; meisie; beminde. Waarskynlik van herkoms dieselfde woord as nonna, nonnie, meisie. Van Maleisiese afkoms: njonja, nonah. Portugees: dona. Engelse vertaling: girl, miss, maiden.

suiker: selfstandige naamwoord. Middelnederlands: sûker, sucre, sugre. Frans: sucre. Italiaans: zucchero. Spaanse vorm: zucar. Arabies: sukkar. Die woord is ontleen van die Persiese vorm: säkär, sakkara, sárkará beteken korrelsuiker. Die Persiese woord is ontleen van die Griekse vorm: sácharon, sacharum, sacharine. Engels: sugar.

radar: selfstandige naamwoord wat beteken: Stelsel waarmee rigting en afstand van voorwerpe bepaal word. Uit Amerikaanse-Engelse vorm ontleen: radar (1941).

Bronne: Etimologiese Woordeboek van Afrikaans deur Boshoff.

Nederlands Etymologisch Woordenboek deur Jan de Vries

Afrikaanse Spreekwoorde en verwante vrome deur D.F. Malherbe

About dada4nonsense

I am a 23 year old (at heart) who loves anything nonsensical

Posted on April 6, 2013, in Notes and tagged , . Bookmark the permalink. Comments Off on Etimologie van woorde.

Comments are closed.

%d bloggers like this: